Dordrecht © Concept Gebiedsrapportage Eiland van Dordrecht

Eiland van Dordrecht

Data

  • Locatie: Dordrecht
  • Opdrachtgever: Gemeente Dordrecht in samenwerking met DPNH (Deelprogramma Nieuwbouw en Herstructurering
  • Ontwerper/adviseur: De Urbanisten
  • Ontwerp jaar: 2013

Printen

Dordrecht wordt bedreigd bij storm vanuit zee en door hoge rivierwaterstanden. Door de ligging op een eiland is evacuatie bij een bres maar zeer beperkt mogelijk. Dordrecht werkt daarom aan de optimalisatie van meerlaagsveiligheid vertaald naar het Zelfredzaam Eiland van Dordrecht. Er is vanuit deze specifieke ligging, naast maatregelen in laag 1, een duidelijke aanleiding voor maatregelen van laag 2 en laag 3; deze krijgen dan ook veel aandacht. Dordrecht is hierin een voorloper.

Dordrecht © Concept Gebiedsrapportage Eiland van Dordrecht

Gebiedsomschrijving

Het Eiland van Dordrecht, met een oppervlak van circa 9.000 ha, ligt in het overgangsgebied van zee en rivier. Op het eiland bevindt zich één dijkring van ongeveer 7.000 ha, in beheer bij het waterschap Hollandse Delta. De gemeente Dordrecht omvat het totale Eiland van Dordrecht. Dit wordt omsloten door de Beneden Merwede en de Oude Maas in het noorden, de Nieuwe Merwede in het zuiden en de Dordtsche Kil in het westen. Het eiland wordt in tweeën gedeeld door het Wantij, dat een verbinding vormt tussen de Beneden Merwede/Oude Maas en de Nieuwe Merwede. Op het noordwestelijke deel van het eiland ligt de stad Dordrecht. Het zuidelijk deel maakt onderdeel uit van het zoetwatergetijdengebied de Biesbosch. Dagelijks is er een getijdenverschil van circa 80 cm in de buitendijkse historische binnenstad en circa 30 cm in de Biesbosch. Het eiland is via een beperkt aantal bruggen, tunnels en vaarverbindingen verbonden met omliggend gebied. Dordrecht telt ongeveer 119.000 inwoners en de economische waarde van de bebouwing in het gebied is ongeveer 15 miljard euro (DPRD, 2012).

Het binnendijkse gebied ligt gemiddeld op 0 meter NAP. De hoogte van het buitendijks gebied varieert van ongeveer 1.7 m tot 2.5 m +NAP voor het historisch havengebied, van ongeveer 3 m tot 4 m +NAP voor de buitendijkse flanken, en van ongeveer 0 m tot 2 m +NAP voor de Biesbosch. De historische binnenstad van Dordrecht is van grote waarde vanuit cultureel en toeristisch oogpunt en vormt hierdoor ook een bijzondere uitdaging. Er zullen lokale oplossingen voor waterveiligheid gevonden moeten worden die het aanzien van de historische stad zo min mogelijk aantasten.

Kenmerken waterveiligheid

Dordrecht opteert voor een “Zelfredzaam Eiland” in het jaar 2035, omdat de fysieke evacuatiemogelijkheden van het eiland af beperkt zijn (3 bruggen) en alle omliggende dijkringen ook bedreigd zijn bij een preventieve evacuatie. Het grootste deel van Dordrecht zou bij een bres snel en diep onderlopen. Uitgaande van een extreme hoogwatersituatie met storm op zee en een hoge rivierwaterafvoer zijn de mogelijkheden van een zelfredzaam eiland verkend in een proeftuin. Hierbij werd onder zelfredzaamheid verstaan dat de bewoners bij een eventuele overstroming een concreet handelingsperspectief hebben om een bepaalde periode (ongeveer een maand) op het eiland te overleven.

Meerlaagsveiligheid

In de proeftuin was aandacht voor de drie lagen van Meerlaagsveiligheid (zie afbeelding op volgende pagina); laag 1: voorkomen van overstromingen, laag 2: duurzame ruimtelijke planning, laag 3: rampenbeheersing.

Op de afbeelding (1) is de MLV strategie op basis van een gebiedsgerichte risicobenadering voor het Eiland van Dordrecht gevisualiseerd: Laag 1 toont een gedifferentieerde primaire kering met aanleg van een deltadijk en een maatwerk oplossing voor de Voorstraat. Laag 2 toont het benutten van aanwezige compartimenteringsdijken, adaptief bouwen buiten compartiment 1 en het veilig stellen van de vitale infrastructuur. Laag 3 toont het instellen van evacuatieroutes, een life-line, shelters en het garanderen van een operationele vitale infrastructuur.

Uitwerking van de drie Meerlaagsveiligheidlagen op basis van een gebiedsgerichte risicobenadering © De Urbanisten

Resultaten proeftuin

In de proeftuin bleek Meerlaagsveiligheid een instrument voor het beheersbaar maken en verkleinen van risico’s met betrekking tot waterveiligheid in een situatie zoals het Eiland van Dordrecht. De beperkte evacuatiemogelijkheden, de bijzondere ligging met dreigingen vanuit zee en de rivier maken meerlaagsveiligheidsmaatregelen niet alleen noodzakelijk maar ook haalbaar en door de ruimtelijke meekoppelmogelijkheden mogelijk. Maar ook in deze bijzondere situatie vervangen tweede en derde laags maatregelen niet de eerste laags veiligheid.

Maatregelen in de strategie ‘Anders omgaan met Water’ © De Urbanisten

In laag 1 (preventie) wordt het compartiment 1 (in de afbeelding ‘Anders omgaan met Water’) waarin 75% van alle inwoners van de gemeente Dordrecht wonen, veilig gesteld. Hiervoor is het nodig dat het noordelijk deel van de dijkring naar het niveau van een Deltadijk wordt gebracht. Dat betekent dat de kans dat deze doorbreekt naar 1:100.000 gaat waardoor dit compartiment altijd als veilige haven op het eiland kan dienen.

De realisatie van de Deltadijk Dordrecht kan in eerste instantie beperkt worden tot een plaatselijke versterking van de dijkvakken Wantij en Kop van ’t Land (zie de afbeelding) omdat deze het meest gerichte effect op de waterveiligheid hebben. Op termijn (na 2030/2040) is het nodig dat de Voorstraat (waterkering in de binnenstad) wordt aangepakt/vervangen.

In laag 2 (ruimtelijke ordening en inrichting) is vervolgens het behouden en normeren van bestaande compartimenteringskeringen als waterkerend element bij een doorbraak van een primaire waterkering nodig. Het betreft hier het benutten van de bestaande “Noord/Zuid en Dordrecht compartimenteringen”. Tezamen met de primaire keringen garanderen ze de beschikbaarheid van voldoende veilige/droge plekken bij een eventuele overstroming. Hierdoor wordt compartiment 1 een veilige haven. Buiten dit compartiment wordt adaptief bouwen aangemoedigd (vooral buitendijks) of wordt bouwen niet gestimuleerd (compartiment 3).

De bescherming van de concentratie van knopen van vitale infrastructuur die in het noordoosten buitendijks is gelegen, verdient extra aandacht.

Als deze randvoorwaarden gerealiseerd zijn, kan met maatregelen in laag 3 (rampenbestrijding) de preventieve evacuatie in compartiment 2 verbeterd worden, zodat de evacuatiefractie lokaal toeneemt van 15% naar 80% (15% verlaat het eiland en de overige 65% evacueert naar compartiment 1). Daarbij is het van belang dat er “smart shelters” zijn voor niet-zelfredzamen, bijvoorbeeld door de benutting van bestaande bouw of nieuwbouw van scholen of hotels en dat het cluster van vitale infrastructuur blijft functioneren en het veilige compartiment 1 kan blijven “voeden”. Dit bevat primaire functies die van noodzaak zijn voor het blijven functioneren van het eiland.

Met dit pakket aan maatregelen wordt de lange termijn opgave zoveel mogelijk beperkt en worden de gevolgen van een eventuele overstroming beheersbaar gemaakt, door de blootstelling te beperken met een deltadijk en middels een waterrobuuste ruimtelijke ordening en inrichting. In alle MLV-lagen wordt gezocht naar “slim meekoppelen” van publieke en private investeringen zodat de benodigde randvoorwaarden voor zelfredzaamheid worden gecreëerd tegen beperkte extra investeringskosten.

Bron tekst:

Boer, F., Peijpe, D. van, Marin, E., Wissing, A. en Matysiak, M. (2013) Proeftuin Zelfredzaam Eiland van Dordrecht  – Deltaprogramma Nieuwbouw & Herstructurering, 13 juni 2013

Kelder, E., Gersonius, B. & Hulsebosch, M., (2012) Concept Gebiedsrapportage Eiland van Dordrecht, versie 2.0